Ευχαριστίες προς τους εισηγητές - Μέρωνας

Θα θέλαμε να σας εκφράσουμε τις θερμότερες ευχαριστίες μας για την παρουσία, τη συμβολή και την επιστημονική σας υποστήριξη στην Επιμόρφωση Ειδικών Θεματικών Δράσεων πεδίου που πραγματοποιήθηκε στον Μέρωνα Ρεθύμνου στις 7 Μαρτίου 2026, στο πλαίσιο των δράσεων του ΚΕΠΕΑ Αγίου Βασιλείου.

Η ανταπόκρισή σας στην πρόσκλησή μας με θέμα «Βιωματικές μεθοδολογίες διερεύνησης του τόπου: από την παρατήρηση στον παιδαγωγικό αναστοχασμό» και η παρουσία σας στον τόπο της δράσης αποτέλεσαν ιδιαίτερη τιμή για την εκπαιδευτική κοινότητα.

Η επιμορφωτική δράση σχεδιάστηκε από το ΚΕΠΕΑ Αγίου Βασιλείου ως μια καινοτόμος επιμορφωτική προσέγγιση αξιοποίησης οπτικών μεθόδων στην εκπαίδευση, βασισμένη σε ένα ενιαίο συμμετοχικό μεθοδολογικό πλαίσιο (Photovoice – ZMET – CLET), στο οποίο προσαρμόστηκαν δημιουργικά και οι εισηγήσεις σας. Το πλαίσιο αυτό φαίνεται ότι προσφέρει στους εκπαιδευτικούς τη δυνατότητα να αξιοποιούν τις μεθοδολογίες ως διδακτικές στρατηγικές στην εκπαιδευτική διαδικασία. Μέσα από μεθοδολογίες οπτικής αφήγησης (Photovoice) και διερεύνησης μεταφορών, αξιών και σημειωτικών νοημάτων (ZMET – Zaltman Metaphor Elicitation Technique), οι εκπαιδευτικοί μπορούν να προσεγγίζουν δημιουργικά τον τόπο ως φορέα μνήμης και ταυτότητας και να διερευνούν δυνατότητες παιδαγωγικής αξιοποίησης της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς, παράγοντας ως εξαγόμενα συμμετοχικά τεχνουργήματα (CLET – Collage Life Story Elicitation Technique).

Οι εισηγήσεις, οι βιωματικές δραστηριότητες και οι δημιουργικές συνεργασίες που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο αυτής της προσέγγισης συνέβαλαν καθοριστικά στη μεγάλη επιτυχία της επιμορφωτικής δράσης και ανέδειξαν τον τόπο ως δυναμικό πεδίο μάθησης, έρευνας και παιδαγωγικού αναστοχασμού.

Η επιτυχία αυτή αποτυπώθηκε τόσο στα άμεσα σχόλια των εκπαιδευτικών που συμμετείχαν, όσο και στα δεδομένα αξιολόγησης της επιμορφωτικής παρέμβασης, τα οποία συλλέχθηκαν μέσω:

• ερωτηματολογίων προ και μετά την επιμόρφωση με χρήση της εφαρμογής ZipGrade,
• ρουμπρικών πλέγματος ρεπερτορίου (RGT) για μετέπειτα ανάλυση PCA,
• καθώς και συλλογής παραδειγμάτων artefact που δημιουργήθηκαν από τις ομάδες εργασίας ως ενδεικτικά παραδείγματα για μελλοντικές επιμορφωτικές δράσεις.

Ιδιαίτερα ενθαρρυντικό υπήρξε το γεγονός ότι η πλειονότητα των συμμετεχόντων εκπαιδευτικών εξέφρασε έντονο ενδιαφέρον για τις παρουσιάσεις και το επιμορφωτικό υλικό. Για το λόγο αυτό, το υλικό έχει ταξινομηθεί κατά εισηγητή και είναι διαθέσιμο στον ακόλουθο σύνδεσμο:

https://drive.google.com/drive/folders/1bn8MfVyRFiGGlju1_S_KZR6YzhA_59cW?usp=sharing

Η επιμόρφωση αποτέλεσε μια ιδιαίτερα γόνιμη συνάντηση ανταλλαγής καλών πρακτικών, από τις οποίες αξίζει να αναδειχθούν:

• Η εισήγηση του κ Στριλιγκά Γεώργιο με τίτλο
  «Ο τόπος ως αφετηρία και πεδίο μάθησης: Εισαγωγή δράσεων Τοπικής Ιστορίας και Τοπικής Γεωγραφίας στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση», καθώς μας ενημέρωσε για τη δυνατότητα αξιοποίησης δύο εκπαιδευτικών σεναρίων Τοπικής Ιστορίας και Γεωγραφίας της ΔΔΕ Ρεθύμνου, σχεδιασμένων βάσει του προτύπου Δράσεων Ενεργού Πολίτη (εγκύκλιος ΥΠΑΙΘΑ 36085/ΓΔ4/01-04-2025), και υποβληθέντων στο ΙΕΠ.
• Η ιδιαίτερα διαφωτιστική παρουσίαση της κας Κανδύλα Ολυμπίας
  «Προτάσεις για τη χρήση της τεχνικής Photovoice στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και την Εκπαίδευση για την Αειφορία», η οποία ανέδειξε τις δυνατότητες παιδαγωγικής αξιοποίησης της μεθοδολογίας Photovoice και τη συστηματική ενσωμάτωσή της στα εκπαιδευτικά προγράμματα του ΚΕΠΕΑ Αρχανών.
• Η ενημέρωση της κας Μαρματάκη σχετικά με το Διεθνές Δίκτυο «Οικολογικά Σχολεία» και τη σημαντική υποστήριξη που παρέχει η ΕΕΠΦ στις σχολικές μονάδες.
• Η παρουσίαση της παιδαγωγικής ομάδας του ΚΕΠΕΑ Ανωγείων (κκ Κεφαλογιάννη Ζαχαρένια, Καλομοίρη Αγάπη, Αλατσάκης Γιώργος) για τα πρωτοπόρα προγράμματα του κέντρου με τη συνεργατική δημιουργία του ψηφιακού παιχνιδιού χαρτογράφησης
  «Κρυμμένος Θησαυρός στα Ανώγεια» με αξιοποίηση της πλατφόρμας ArcGIS.
• Η εισήγηση της κας Γκινούδη Αθηνάς σχετικά με τη δωρεάν παροχή εκπαιδευτικών εργαλείων ArcGIS για σχολικές μονάδες και τις δυνατότητες αξιοποίησής τους για καταγραφή πολιτιστικών, ιστορικών και οικολογικών διαδρομών.
• Η παρουσίαση του κ Τρικάλη Κωνσταντίνου για τις σύγχρονες συμμετοχικές μεθοδολογίες διερεύνησης του τόπου (Photovoice – ZMET – CLET) και τις ρουτίνες οπτικής σκέψης ανέδειξε καινοτόμες προσεγγίσεις βιωματικής μάθησης, οι οποίες θα αξιοποιηθούν περαιτέρω στα προγράμματα του ΚΕΠΕΑ Αγίου Βασιλείου, σε συνδυασμό με εργαλεία επαυξημένης πραγματικότητας (AR) και εφαρμογές επιτραπέζιων, επιδαπέδιων και υπαίθριων εκπαιδευτικών παιχνιδιών.
• Η συμβολή των κκ Τσαντηράκη Σοφίας και Παπαδογιαννάκη Κωνσταντίνας από τα ΚΕΠΕΑ Ιεράπετρας και Βάμου στην εμψύχωση των ομάδων εργασίας, στην ενεργοποίηση της ομαδοσυνεργατικής μάθησης, και στην αξιοποίηση της ψηφιακής αφήγησης με σύγχρονες εφαρμογές (Meta app).
• Οι σημαντικές παιδαγωγικές προεκτάσεις που ανέδειξαν η κα Στάθη Ιάσμη και η κα Μαργετουσάκη Αθανασία από το ΜΦΙΚ για την αξιοποίηση των εργαλείων στα εκπαιδευτικά προγράμματα του μουσείου και του Πανεπιστημίου Κρήτης.
• Η εισήγηση της κας Τρικάλη Μίνας ΜΦΙΚ για την τέχνη της φωτογραφίας ως εργαλείο αφήγησης του τόπου και των ιστοριογραμμών ζωής, ακόμη και σε θεραπευτικά πλαίσια.
• Η συμβολή της κας Μαραγγέλη (ΚΕΠΕΑ Αγίου Βασιλείου) στην παιδαγωγική αξιοποίηση του κολάζ και της συλλογής αντικειμένων από το πεδίο για τη δημιουργία συλλογικών artefact. 
• Η γραφιστική επιμέλεια των αφισών, τριπτύχων, banner και η συγγραφή του παιδαγωγικού υλικού από την κα Παπαδάκη μέλος της ΠΟ του ΚΕΠΕΑ Αγίου Βασιλείου.

Θα θέλαμε επίσης να ευχαριστήσουμε θερμά:

• τους εκπαιδευτικούς που ταξίδεψαν από Χανιά, Ιεράπετρα, Ηράκλειο και Ανώγεια,
• τον Πολιτιστικό Σύλλογο Μέρωνα και τους ανθρώπους του χωριού για τη θερμή φιλοξενία,
• τον πρόεδρο του συλλόγου κ. Κώστα Αγγελάκη,
• τον κ. Χαράλαμπο Αγγελάκη για την ξενάγηση στον τόπο,
• τον κ. Μανούσο Τζαγκαρούλη για τη μουσική σύμπραξη,
• καθώς και τον πρόεδρο της κοινότητας κ. Άγγελο Μοσχονά.

Ευχαριστούμε επίσης την Περιφέρεια Κρήτης για τη συνδιοργάνωση και την υποστήριξη της δράσης, καθώς και την εταιρεία Πατεράκης Γραφικές Τέχνες για την άψογη εκτύπωση του έντυπου υλικού.

Η μεθοδολογία που αναπτύσσει το ΚΕΠΕΑ Αγίου Βασιλείου για τη συμμετοχική ανάγνωση του τόπου ακολουθεί μια ερευνητική διαδικασία που περιλαμβάνει:

• αρχική παρατήρηση του τόπου
• παρατήρηση στο πεδίο
• φωτογραφική αποτύπωση (Photovoice)
• συζήτηση εικόνων (SHOWeD)
• μεταφορικές εικόνες (ZMET)
• δημιουργία artefact (CLET)
• σχεδιασμό εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων

Τα αποτελέσματα της ερευνητικής αυτής προσέγγισης θα παρουσιαστούν σε επιστημονικά άρθρα και στο επικείμενο συνέδριο της ΠΕΕΚΠΕ για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση στο Ρέθυμνο.

Η δράση αυτή αποτελεί την αρχή ενός ευρύτερου σχεδιασμού για την ανάπτυξη θεματικού δικτύου «Τόπος και Άνθρωποι» και την υλοποίηση περιπατητικών δράσεων «ανάγνωσης του τόπου» σε χωριά της Κρήτης.

Στο πλαίσιο αυτό:

• στις 21 Μαρτίου 2026 στις Μέλαμπες θα πραγματοποιηθεί νέα επιμορφωτική δράση με βιωματικές δραστηριότητες πεδίου (orientation και κυνήγι θησαυρού) με έμφαση σε μικρότερες ηλικίες και στη συμπεριληπτική εκπαίδευση,
• ενώ στις 23 Μαΐου 2026 σχεδιάζεται δράση για τα Φοινικοδάση στον Πρέβελη, σε συνεργασία με την ΕΕΠΦ. https://forms.gle/RTDa5wES2Xx5KwT67 

Σας ευχαριστούμε θερμά για τη συνεργασία, την επιστημονική σας συμβολή και τη συλλογική προσπάθεια για μια ουσιαστική παιδαγωγική προσέγγιση του τόπου.

Για την Παιδαγωγική Ομάδα

Ο Υπεύθυνος του ΚΕΠΕΑ Αγίου Βασιλείου

Τρικάλης Κωνσταντίνος